عملکرد ذهن

ذهن بعنوان سيستم سازنده قالب
ذهن يک سيستم سازنده قالب است، که اين رفتار از وظايف سلول‌هاي عصبي مغز است.
ذهن قادر است قالب‌هاي ساخته شده و آماده را که به آن عرضه مي‌شود قبول کند. اما مهم‌ترين خاصيت سيستم، توانايي خلق قالب‌هاي مربوط به خودش مي‌باشد.
سيستمي که مي‌تواند قالب‌هاي مربوط به خود را طراحي و تشخيص دهد برايش امکان ارتباط کامل با محيط نيز وجود دارد. مهم نيست که اين قالب درست است يا غلط. پس از شکل‌گيري قالب، مکانيزم گزينش فايده (ترس، گرسنگي، تشنگي و …) قالب‌ها را طبقه‌بندي و آن‌هايي را که براي بقاء مفيد تشخيص داده شوند را نگه‌داري مي کند. اما قبل از آن بايد قالب به وجود آيد. مکانيزم گزينش تنها قالب‌ها را برمي‌گزيند و نمي‌تواند آن‌ها را بوجود آورده يا حتا تغيير دهد.

سيستم خودسازمان‌دهنده

ذهن اطلاعات را دسته‌بندي نمي‌کند. اطلاعات خودشان را طبقه‌بندي مي‌کنند و خود را به قالب بدل مي‌کنند. ذهن تنها موقعيتي را فراهم مي‌کند که اطلاعات به اين عمل قادر و در اين مسير حرکت کنند. ذهن محيط به خصوصي را فراهم مي‌کند تا اطلاعات سازمان دهنده خود گردند. اين محيط، مخصوص سطح خاطره است و داراي مشخصه بخصوصي است.

خاطره به چيزي اطلاق مي‌شود که اتفاق افتاده باشد. نتيجه آن اثري است که بر جا مانده. اطلاعاتي که به مغز مي‌رسد، اثري از خود بر سلول‌هاي عصبي تغيير وضع يافته که سطح خاطره را تشکيل مي دهند، بر جاي مي‌گذارند. يک منظره يک سطح خاطره است.

باران نهرهاي کوچکي به وجود مي‌آور که با اتصال به هم جوي‌ها و رودخانه‌ها پديد مي‌آيند. وقتي قالب آب‌گذر شکل بگيرد به تدريج هميشگي و دايمي مي‌شود زيرا باران در کانال‌هاي آب‌گذر جمع شده و آن‌ها را عميق‌تر مي‌کند. اين باران است که عمل شستشو و شکل‌پذيري را انجام مي‌دهد و با اين وجود پاسخ و عکس‌العمل سطح نسبت به باران است که تعيين مي‌کند چگونه باران عمل فوق را انجام دهد.

يک سطح يک‌نواخت و هم‌گني که باران بر آن مي‌بارد را در نظر داشته باشيد. بشقاب پر از ژله يک چنين سطحي را فراهم مي‌آورد. اگر آب داغ روي سطح ژله ريخته شود جزء کوچکي از ژله حل خواهد شد و گودي کوچکي پس از بيرون ريختن آب، روي سطح ايجاد مي‌شود.

اگر قاشق پر از آب ديگري روي سطح و در حوالي محل اول ربخته شود، وارد گودي اول شده و آن‌را عمبق‌تر مي‌کند و اثري از خود نيز به جاي مي‌گذارد. اگر قاشق‌هاي پي‌در‌پي پر از آب دا روي سطح ريخته شود، سطح به صورت دورنمايي از حفره‌ها و مرزهاي کنده‌کاري شده بخود مي‌گيرد.

ژله همگن و يکنواخت يک سطح خاطره را براي قاشق‌هاي آب داغ فراهم مي‌آورد تا خودشان را به يک قالب سازمان داده و متشکل گردند.

دامنه توجه

مشخصه اصلي يک سيستم خودسازمان‌دهنده، دامنه محدود توجه است. دامنه توجه محدود به اين معني است که تنها بخشي از سطح خاطره در هر يک از موقعيت‌ها زماني تحريک مي‌گردد. اين که کدام قسمت تحريک مي‌شود بسته به چيزي است که قبلاً به آن عرضه شده و بلاخره بستگي به موقعيت سطح دارد (يعني آن‌چه که قبلاً بر سطح وقوع يافته). دامنه توجه محدود موضوع مهمي است زيرا اين معني را در بر دارد که ناحيه تحريک شده يک ناحيه واحد و داراي ارتباط منطقي است و اين ناحيه واحد داراي ارتباط منطقي در قسمتي از سطح خاطره که به سهولت تحريک‌پذير است، مي‌باشد.

ناحيه و يا قالب بسهولت تحريک‌پذير آن است که بيش از همه آشنا باشد، آن است که اغلب با آن برخورد شده است، آن است که بر سطح خاطره بيشترين اثر را بر جاي گذارده است. و چون قالب آشنا بيشتر مورد استفاده قرار مي‌گيرد، بيشتر از پيش آشنا مي‌گردد.

ترتيب ورود اطلاعات

به شيوه چيدمان تصاوير زير دقت شود:
info-in-out1_202

در مرحله قبل حتا اگر در هر مرحله نيز به شکل صحيح عمل شود، باز هم قبل از ادامه کار بايد به ساخت مجدد موقعيت پرداخت.

در اين سيستم اطلاعات به دست آمده در هر لحظه معمولاً به بهترين شکل ممکن مرتب و منظم مي‌شود. اما درک و لمس اطلاعات در چندين مرحله معرف توانايي ادامه کار نيست. زماني فرا مي‌رسد که امکان ادامه کار بدون تغيير ساخت قالب وجود ندارد.

اشکال سيستم خودبارورکننده که هر مرحله را بايد درک و لمس کند اين است که ترتيب ورود اطلاعات روش تنظيم آن را معين مي‌کند. به همين دليل ترتيب و تنظيم اطلاعات همواره از بهترين صورت ممکن فاصله دارد زيرا بهترين صورت ممکن همواره مستقل از ترتيب ورود اطلاعات است.

در دياگرام زير نشان داده شده است که اغلب استفاده از اطلاعات پايين‌تر از سطح ماکزيمم است. تنها با تغيير ساخت خلاق است که مي‌توان بسمت سطح ماکزيمم گام نهاد.

info-usage_204

و پس از مرتب‌سازي دوباره اطلاعات امکان چيدمان بهتر ميسر مي‌شود:

info-in-out2_203

مزيت سيستم

مزيت اصلي اين سيستم سرعت تشخيص و سرعت واکنش است.

معايب سيستم

قالب‌ها مايلند با استحکام و قطعيت بيشتر تحقق يابند. زيرا اين قالب‌ها توجه را تحت کنترل قرار مي‌دهند.
وقتي قالبي تحقق پيدا کند، تغيير آن فوق‌العاده مشکل است.
اطلاعاتي که به عنوان بخشي از يک قالب به نظم در آيد، نمي‌تواند بسهولت به عنوان بخشي از يک قالب ديگر مورد استفاده قرار گيرد.
تمايلي به سمت تمرکز وجود دارد، يعني هر چيزي که با قالب استاندارد در تشابه است، به عنوان قالب استاندارد تجلي مي‌کند.
در سيستم پيوستگي زيادي وجود دارد. يک اختلاف کوچک در يک نقطه ممکن است اختلاف بزرگي را بعداً موجب شود.
ترادف و تسلسل ورود اطلاعات نقش مؤثري در نظم آن خواهد داشت. هر نظم اطلاعاتي از اين رو بعد است بهترين نظم اطلاعاتي ممکن باشد.
بجاي تغيير ملايم از يک قالب به قالب ديگر، تمايلي در جهت پرش وجود دارد.
ولو اين که انتخاب يکي از دو قالب رقيب کار دشواري است، يکي از آن‌ها انتخاب مي‌شود و ديگري مورد توجه قرار نمي‌گيرد.
تمايل محصوصي در جهت قطب‌سازي وجود دارد. يعني حرکت به سوي هر يک از دو منتها اليه بجاي برقرار کردن تعادل بين آن‌ها.
قالب‌هاي حاصل، بزرگ‌تر و بزرگ‌تر مي‌شوند. يعني قالب‌هاي منفرد متحد شده تا رشته بزرگ‌تر و بزرگ‌تري را ارائه کند و اين رشته آن‌قدر حاکم است که خود به خود يک قالب را به وجود مي‌آورد.
ذهن يک سيستم سازنده کليشه است و بکار برنده کليشه.

منبع: تفکر جانبي. ادوارد دوبونو. عباس بشارتيان. انتشارات بهار افشان

یک نظر در “عملکرد ذهن

  • خرداد ۱۷, ۱۳۹۷ در ۹:۰۹ ق.ظ
    پیوند یکتا

    ذهن

    ذهن به هر چیزی که بخواهد می اندیشد و یا نمی اندیشد. و گاه خود ذهن از اندیشیدن در باره چیزی خسته و مستهلک می شود و می خواهد که آن چیز را فراموش کند ولی نمی تواند و چه بسا بطرز حیرت آوری به چیزی که مدتهای مدید در مقابل رویش قرار دارد و سراسر تناقض بار است ومسئله آفرین، لحظه ای هم نمی اندیشد و گویا آن چیز وجود ندارد. بنابر این ذهن از خودش اراده ای ندارد…

    …ولی «انتخاب» یک امر و وضع و مقام دیگری است. زیرا همه می دانند و می گویند که مثلاً دروغ و ریا و خیانت بد است ولی اندکند که به این تشخیص ذهن خود که حاصل قیاس است عمل می کنند و توان عمل به این تشخیص را دارا هستند…

    … من بواسطه قوه قیاس، تشخیص داده ام که مثلاً غذاهای ترش برای سلامتی ام ضرر دارد ولی باز هم آنرا می خورم و نمی توانم که نخورم. این یعنی چه؟ انسان از چه کانونی در وجودش انتخاب می کند؟

    استاد علی اکبر خانجانی

    کتاب شناخت شناسی ص ۸۶

    پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *